Özet
Bu yazıda, kamu yönetimi alanındaki temel kitaplar üzerine yapılan tarama sonucunda ulaşılan sekiz temel tespit, başlıklar hâlinde sunulmaktadır. Değerlendirme bölümünün ardından, Kitapyurdu gibi kitap satış siteleri ile Orion, Ekin, İmge, Gazi, Dora ve Siyasal yayınevlerinin internet sitelerinde gerçekleştirilen tarama sonucunda ulaşılan 235 kitabın künyesine yer verilmiştir. Ayrıca Özkan tarafından hazırlanan “Kamu Yönetimi Ders Kitapları: İki Döküm Bir Değerlendirme” başlıklı çalışmadan da yararlanılmıştır.*
Yazının temel amacı, kamu yönetimi alanındaki kitapların genel çerçevesi hakkında fikir edinmek, bu alanda öne çıkan araştırmacıları tanımak ve başlıca eserleri toplu hâlde bir araya getirmektir. Kuşkusuz, bu amaç metodolojik çerçevesi açık biçimde belirlenmiş kapsamlı bir araştırma kapsamında daha sistematik ve bilimsel şekilde gerçekleştirilebilir. Bu yazı ise kamu yönetimi literatürüne kuşbakışı bir ön değerlendirme niteliği taşımaktadır. Sunulan liste, yapılan tarama sonucunda ulaşılan kaynaklardan oluşmakla birlikte alanın tüm yayınlarını kapsayan eksiksiz bir döküm niteliğinde değildir.**
* Söz konusu çalışma “Yönetim Bilimini Yeniden Düşünmek Durum Değerlendirmesi” başlıklı kitap içerisinde yer almaktadır. Bkz. Şulenur Özkan Erdoğan, “Kamu Yönetimi Ders Kitapları: İki Döküm Bir Değerlendirme” (ss. 89-109), Can Umut Çiner (Ed.), Yönetim Bilimini Yeniden Düşünmek, Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara, 2021.
**Kamu Yönetimi Derneği tarafından hazırlanan Doktora Yeterlilik Sınavlarına Hazırlık İçin Öneri Yayınlar Listesi de kamu yönetimi alanında öne çıkan kitapları içermektedir. Bkz. https://kamuyonetimi.org.tr/kamu-yonetimi-doktora-yeterlik-sinavlari-icin-oneri-yayinlar/
DEĞERLENDİRME
1.Kamu Personeli Seçme Sınavlarına Hazırlık Kitaplarının Artışı
1999 yılında Devlet Memurları Sınavı (DMS) ile başlayan merkezi personel alım sistemi, 2002 yılından itibaren Kamu Personeli Seçme Sınavı (KPSS) adı altında yeniden yapılandırılarak günümüze kadar uygulanmaya devam etmektedir. Bu süreçte, kamu yönetimi alanı yalnızca üniversite öğrencilerine yönelik akademik ders kitaplarının konusu olmaktan çıkmış; KPSS, kurum sınavları ve müfettişlik, uzman yardımcılığı, kaymakam adaylığı ile denetçilik gibi kariyer meslek sınavlarına hazırlanan adaylara yönelik konu anlatımı, soru bankası ve deneme sınavı formatındaki yayınların sayısında belirgin bir artış yaşanmıştır. Böylece kamu yönetimi literatürü içinde sınav odaklı yayınlar, akademik eserlerden ayrışan kendine özgü bir alt kategori hâline gelmiştir. Bu durum alanın yayın çeşitliliğini artırırken kamu yönetimi bilgisinin sunuluş biçimini de önemli ölçüde etkilemiştir. Birkaç örnek için Bkz:
Ahmet Nohutçu, Kamu Yönetimi Konu Anlatımı, Savaş Yayınevi, Ankara, 2024; Can Çelik, Kamu Yönetimi Konu Anlatımı, Dizgi Kitap Yayınları, Ankara, 2023, Ahmet Nohutçu, Mülki İdare Kamu Yönetimi Çıkmış Soru Bankası, Savaş Yayınevi, Ankara, 2014; İlker Parasız, Zeyyat Sabunoğlu, İsmail Efil, KPSS A Kamu Yönetimi Konu Anlatımı, Savaş Yayınevi, Ankara, 2012; Taylan Koç ve Servet Gün, KPSS-A Kamu Yönetimi, Pelikan Yayınevi, Ankara, 2011.
2.Kamu Yönetimi/Yönetim Bilimi Kitap Türlerinin Çeşitlenmesi
Kamu yönetimi disiplininde ders kitaplarının yanı sıra, sempozyum ve kongrelerde sunulan bildiri özetlerinin ve tam metinlerinin bir araya getirildiği bildiri kitapları, ansiklopediler ve açıköğretim programlarına yönelik ders kitapları gibi farklı türlerdeki yayınların sayısında da artış gözlenmiştir. Birkaç örnek için Bkz.
Özet/Tam Metin Kitabı: Bekir Parlak (ed.), Kamu Politikalarında Dönüşüm Kayfor 2012 Bildiriler Kitabı, TODAİE, Ankara, 2013; Hikmet Kavruk (ed), Kuram ve Yöntem Açısından Türkiye’de Kamu Yönetimi Bildiriler Kitabı, TODAİE, Ankara, 2012; Uğur Ömürgönülşen ve M. Kemal Öktem (Yay. Haz). Dünyada Kamu Yönetimindeki Dönüşüm ve Türkiye’de Kamu Yönetimi Öğretimine Yansımaları, KAYFOR II, Hacettepe Üniversitesi Yayınları, 2004.
Ansiklopediler ve Sözlükler: Yakup Özkaya, Veysel Erat, İnci Çoban İnce, Aytaç Duran, Kamu Yönetimi Ansiklopedisi/Hukuk Bilimleri, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara, 2023; Yakup Özkaya, Veysel Erat, Abdulsemet Yaman, Adnan Karataş, Kamu Yönetimi Ansiklopedisi/Yönetim Bilimleri, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara, 2023; Yasemin Mamur Işıkçı ve Esmeray Alacadağlı, Kamu Yönetimi Ansiklopedisi, Astana Yayınları, Ankara, 2018; Hatice Altunok ve Fatma Gül Gedikkaya, Kamu Politikaları Ansiklopedisi, Ankara, Nobel Yayıncılık, 2016; Bekir Parlak, Kamu Yönetimi Sözlüğü, Marmara Kitap Merkezi, İstanbul, 2011.
Açıköğretim Kitapları: Koray Karasu (Ed). Karşılaştırmalı Kamu Yönetimi, Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi, 2022; Bilal Eryılmaz, Süleyman Sözen ve Özer Köseoğlu, Kamu Yönetimi, Anadolu Üniversitesi, Açıköğretim Fakültesi Yayınları, 2019.
3.Çok Editörü ve Çeşitli Konulu Kitapların Yaygınlaşması
2000’li yıllardan itibaren kamu yönetimi literatüründe birden fazla editörlü kitapların sayısında belirgin bir artış gözlenmektedir. Söz konusu eserlerin bir bölümü, yerel yönetimler, kamu politikası, kamu personel yönetimi veya dijital dönüşüm gibi belirli bir tema etrafında farklı yazarların katkılarıyla bütüncül bir yapı içinde hazırlanmıştır. Buna karşılık, bazı editörlü kitaplar ortak bir kavramsal veya tematik çerçeveye dayanmaksızın, kamu yönetiminin farklı alt alanlarına ilişkin bağımsız bölümlerden oluşan derleme niteliğinde yayımlanmıştır. Bu tür eserlerde bölümler arasında bütüncül bir kurgu veya kavramsal ilişki kurulamaması, kitabın ortak bir tez veya tartışma ekseninde ilerlemesini güçleştirmektedir. Bazı örneklerde ise editörlü kitapların, akademik yükseltme ve performans değerlendirme sistemlerinde yayın üretimine ilişkin ölçütleri karşılamaya yönelik bir araç hâline gelebildiği görülmektedir.
4.Yeni/Çağdaş Yaklaşım Arayışı
2000’li yıllarda kamu yönetimi alanında yayımlanan kitapların başlıklarında “yeni” ve “çağdaş” nitelemelerinin kullanımında belirgin bir artış görülmektedir. Bu eğilim, yalnızca başlıklarda tercih edilen bir adlandırma biçimini değil, aynı zamanda disiplinin geçirdiği kuramsal ve uygulamaya dönük dönüşümü de yansıtmaktadır. Özellikle Yeni Kamu İşletmeciliği (New Public Management), yönetişim, Avrupa Birliği uyum süreci, küreselleşme ve bilgi teknolojilerindeki gelişmelerin etkisiyle kamu yönetiminin ilgi alanı genişlemiş; klasik kamu yönetiminin örgüt, bürokrasi, hiyerarşi ve merkezi yönetim eksenli anlatısına yeni tartışma başlıkları eklenmiştir. Bu dönemde yayımlanan eserlerde dijitalleşme, e-devlet, yönetişim, etik, şeffaflık, hesap verebilirlik, stratejik yönetim, performans yönetimi, postmodern yaklaşımlar, sürdürülebilirlik ve Avrupa Birliği gibi temalar daha görünür hâle gelmiştir. Birkaç örnek için Bkz.
Muhittin Acar ve Hüseyin Özgür, Çağdaş Kamu Yönetimi (II. Cilt), Nobel Yayıncılık, Ankara, 2005.
Konu Başlıkları: Avrupa Birliğine Yönetsel Uyum, Düzenleyici Reformlar, Stratejik Yaklaşım, Performansa Dayalı Bütçeleme, Ağbağ Analizi
Burak Hergüner, Kamu Yönetiminde Çağdaş Yaklaşımlar Başlangıcından Günümüze Kamu Yönetiminin Değişen Yüzü, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2021
Konu Başlıkları: Yeni Kamu Yönetimi, Postmodern Kamu Yönetimi, Yeni Kamu İşletmeciliği ve Toplam Kalite Yönetimi, E-Devlet, Yönetişim, Kamu Değeri Kuramı, Yeni Kamu Hizmeti, Kamu Yönetiminde Değişen Roller
Asım Balcı, Ahmet Nohutçu, Namık Kemal Öztürk, Bayram Coşkun (Ed.), Kamu Yönetiminde Çağdaş Yaklaşımlar, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2013.
Konu Başlıkları: Yeni Kamu Yönetimi, Yönetişim, Postbürokrasi, Postmodernizm, Yönetsel Reform, Hesap Verebilirlik, Performans Yönetimi, Stratejik Yönetim, Toplam Kalite Yönetimi, E – Devlet, Etik ve Kamu Yönetimi, Çatışma Yönetimi, Kriz Yönetimi, Kariyer Yönetimi, Kamu Politikaları, Kamu Politikası Analizi, Yerel Yönetimler ve Yerel Özerklik
5.Yayınevleri Sayısında Artış
Kamu yönetimi başlıklı kitapların sayısındaki artışta, yayınevlerinin çeşitlenmesi de etkili olan faktörlerden biridir. 2000’li yıllar öncesinde kamu yönetimi alanındaki kitaplar ağırlıklı olarak üniversitelere bağlı araştırma ve yayın kuruluşlarının yayınevleri tarafından yayımlanırken, özel yayınevlerinin sayısındaki artışla birlikte yayıncılık yapısı da önemli ölçüde değişmiştir. Bu dönüşüm, kamu yönetimi alanındaki eserlerin daha geniş bir yayın ağı aracılığıyla okuyucuya ulaşmasını sağlamış ve alanın kitap üretimindeki çeşitliliği artırmıştır. Günümüzde kamu yönetimi alanındaki kitapların önemli bir bölümü Nobel, Savaş, Ekin, Dora ve Gazi gibi yayınevleri tarafından yayımlanmaktadır. Bu durum, kamu yönetimi literatürünün üniversite merkezli yayıncılık yapısından daha çeşitlenmiş ve ticari yayıncılığın da belirgin biçimde rol aldığı bir yapıya doğru dönüştüğünü göstermektedir.
6.Doktora Tezlerinin Kitaplaşması
Üniversitelerin ülke geneline yayılması ve kamu yönetimi bölümlerinin sayısının artmasına paralel olarak, kamu yönetimi disiplininde üretilen lisansüstü tezlerin sayısında da önemli bir artış yaşanmıştır. Özellikle doktora tezlerinin tamamlanmasının ardından kitaplaştırılarak yayımlanması, kamu yönetimi başlıklı kitapların sayısındaki artışın önemli kaynaklarından biri olmuştur. Bu süreç, üniversitelerde üretilen akademik bilginin yalnızca tez çalışmalarıyla sınırlı kalmayarak kitap aracılığıyla daha geniş bir okuyucu kitlesine ulaşmasını sağlamıştır.
7.Kamu Yönetimi Kitaplarında Öne Çıkan 10 Başlık
- Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ve Kamu Yönetiminin Yeniden Yapılandırılması
- Etik
- Dijitalleşme/E-devlet
- Kamu Yönetiminin Dönüşümü
- Yeni Kamu Yönetimi
- Afet
- Reform
- Avrupa Birliği
- Kamu Yönetiminin Güncel Sorunları
- … ve Kamu Yönetimi/ Kamu Yönetimi ve …
8.Kitaplarda Kamu Yönetimi Teorileri-Yaklaşımları
- Yeni Kamu İşletmeciliği Yaklaşımı
- Kamu Tercihi Yaklaşımı
- Yönetişim Yaklaşımı
- Ağbağ (Network) Yaklaşımı
- Karmaşıklık Kuramı
- Postmodern Kamu Yönetimi Yaklaşımı
- Siberokrasi Yaklaşımı
- Kamu Değeri Yaklaşımı
- Yeni Kamu Hizmeti Yaklaşımı
- Eleştirel Kamu Yönetimi Yaklaşımı
- Toplam Kalite Yönetimi Yaklaşımı
- Stratejik Yönetim Yaklaşımı
- Yeni Kamu Yönetimi Yaklaşımı
[1] Örgüt teorilerini içeren yönetim bilimi kitaplarında örgütlere ilişkin yeni yaklaşımlara (öğrenen örgütler, örgütsel kontrol, örgütlerde tükenmişlik, örgütlerde iletişim yönetimi, kriz yönetimi, çatışma yönetimi, itibar yönetimi, risk yönetimi, stres yönetimi, vb.) yer verilmiştir. Bkz. Şadi Can Saruhan ve Müge Leyla Yıldız, Çağdaş Yönetim Bilimi, Beta Yayıncılık, İstanbul 2009; Cevat Elma ve Kamile Demir (Ed.) Yönetimde Çağdaş Yaklaşımlar: Uygulamalar ve Sorunlar, Anı, 2003.
