Bu yazıda, kamu yönetimi alanındaki temel kitaplar üzerine yapılan tarama sonucunda ulaşılan sekiz temel tespit, başlıklar hâlinde sunulmaktadır. Değerlendirme bölümünün ardından, Kitapyurdu gibi kitap satış siteleri ile Orion, Ekin, İmge, Gazi, Dora ve Siyasal yayınevlerinin internet sitelerinde gerçekleştirilen tarama sonucunda ulaşılan 235 kitabın künyesine yer verilmiştir. Ayrıca Özkan tarafından hazırlanan “Kamu Yönetimi Ders Kitapları: İki Döküm Bir Değerlendirme” başlıklı çalışmadan da yararlanılmıştır.*

Yazının temel amacı, kamu yönetimi alanındaki kitapların genel çerçevesi hakkında fikir edinmek, bu alanda öne çıkan araştırmacıları tanımak ve başlıca eserleri toplu hâlde bir araya getirmektir. Kuşkusuz, bu amaç metodolojik çerçevesi açık biçimde belirlenmiş kapsamlı bir araştırma kapsamında daha sistematik ve bilimsel şekilde gerçekleştirilebilir. Bu yazı ise kamu yönetimi literatürüne kuşbakışı bir ön değerlendirme niteliği taşımaktadır. Sunulan liste, yapılan tarama sonucunda ulaşılan kaynaklardan oluşmakla birlikte alanın tüm yayınlarını kapsayan eksiksiz bir döküm niteliğinde değildir.**

* Söz konusu çalışma “Yönetim Bilimini Yeniden Düşünmek Durum Değerlendirmesi” başlıklı kitap içerisinde yer almaktadır. Bkz. Şulenur Özkan Erdoğan, “Kamu Yönetimi Ders Kitapları: İki Döküm Bir Değerlendirme” (ss. 89-109), Can Umut Çiner (Ed.), Yönetim Bilimini Yeniden Düşünmek, Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara, 2021.

**Kamu Yönetimi Derneği tarafından hazırlanan Doktora Yeterlilik Sınavlarına Hazırlık İçin Öneri Yayınlar Listesi de kamu yönetimi alanında öne çıkan kitapları içermektedir. Bkz. https://kamuyonetimi.org.tr/kamu-yonetimi-doktora-yeterlik-sinavlari-icin-oneri-yayinlar/

DEĞERLENDİRME

1.Kamu Personeli Seçme Sınavlarına Hazırlık Kitaplarının Artışı

1999 yılında Devlet Memurları Sınavı (DMS) ile başlayan merkezi personel alım sistemi, 2002 yılından itibaren Kamu Personeli Seçme Sınavı (KPSS) adı altında yeniden yapılandırılarak günümüze kadar uygulanmaya devam etmektedir. Bu süreçte, kamu yönetimi alanı yalnızca üniversite öğrencilerine yönelik akademik ders kitaplarının konusu olmaktan çıkmış; KPSS, kurum sınavları ve müfettişlik, uzman yardımcılığı, kaymakam adaylığı ile denetçilik gibi kariyer meslek sınavlarına hazırlanan adaylara yönelik konu anlatımı, soru bankası ve deneme sınavı formatındaki yayınların sayısında belirgin bir artış yaşanmıştır. Böylece kamu yönetimi literatürü içinde sınav odaklı yayınlar, akademik eserlerden ayrışan kendine özgü bir alt kategori hâline gelmiştir. Bu durum alanın yayın çeşitliliğini artırırken kamu yönetimi bilgisinin sunuluş biçimini de önemli ölçüde etkilemiştir. Birkaç örnek için Bkz:

Ahmet Nohutçu, Kamu Yönetimi Konu Anlatımı, Savaş Yayınevi, Ankara, 2024; Can Çelik, Kamu Yönetimi Konu Anlatımı, Dizgi Kitap Yayınları, Ankara, 2023, Ahmet Nohutçu, Mülki İdare Kamu Yönetimi Çıkmış Soru Bankası, Savaş Yayınevi, Ankara, 2014; İlker Parasız, Zeyyat Sabunoğlu, İsmail Efil, KPSS A Kamu Yönetimi Konu Anlatımı, Savaş Yayınevi, Ankara, 2012; Taylan Koç ve Servet Gün, KPSS-A Kamu Yönetimi, Pelikan Yayınevi, Ankara, 2011.

2.Kamu Yönetimi/Yönetim Bilimi Kitap Türlerinin Çeşitlenmesi

Kamu yönetimi disiplininde ders kitaplarının yanı sıra, sempozyum ve kongrelerde sunulan bildiri özetlerinin ve tam metinlerinin bir araya getirildiği bildiri kitapları, ansiklopediler ve açıköğretim programlarına yönelik ders kitapları gibi farklı türlerdeki yayınların sayısında da artış gözlenmiştir. Birkaç örnek için Bkz.

Özet/Tam Metin Kitabı: Bekir Parlak (ed.), Kamu Politikalarında Dönüşüm Kayfor 2012 Bildiriler Kitabı, TODAİE, Ankara, 2013; Hikmet Kavruk (ed), Kuram ve Yöntem Açısından Türkiye’de Kamu Yönetimi Bildiriler Kitabı, TODAİE, Ankara, 2012; Uğur Ömürgönülşen ve M. Kemal Öktem (Yay. Haz). Dünyada Kamu Yönetimindeki Dönüşüm ve Türkiye’de Kamu Yönetimi Öğretimine Yansımaları, KAYFOR II, Hacettepe Üniversitesi Yayınları, 2004.

Ansiklopediler ve Sözlükler: Yakup Özkaya, Veysel Erat, İnci Çoban İnce, Aytaç Duran, Kamu Yönetimi Ansiklopedisi/Hukuk Bilimleri, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara, 2023; Yakup Özkaya, Veysel Erat, Abdulsemet Yaman, Adnan Karataş, Kamu Yönetimi Ansiklopedisi/Yönetim Bilimleri, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara, 2023; Yasemin Mamur Işıkçı ve Esmeray Alacadağlı, Kamu Yönetimi Ansiklopedisi, Astana Yayınları, Ankara, 2018; Hatice Altunok ve Fatma Gül Gedikkaya, Kamu Politikaları Ansiklopedisi, Ankara, Nobel Yayıncılık, 2016; Bekir Parlak, Kamu Yönetimi Sözlüğü, Marmara Kitap Merkezi, İstanbul, 2011.

Açıköğretim Kitapları: Koray Karasu (Ed). Karşılaştırmalı Kamu Yönetimi, Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi, 2022; Bilal Eryılmaz, Süleyman Sözen ve Özer Köseoğlu, Kamu Yönetimi, Anadolu Üniversitesi, Açıköğretim Fakültesi Yayınları, 2019.

3.Çok Editörü ve Çeşitli Konulu Kitapların Yaygınlaşması

2000’li yıllardan itibaren kamu yönetimi literatüründe birden fazla editörlü kitapların sayısında belirgin bir artış gözlenmektedir. Söz konusu eserlerin bir bölümü, yerel yönetimler, kamu politikası, kamu personel yönetimi veya dijital dönüşüm gibi belirli bir tema etrafında farklı yazarların katkılarıyla bütüncül bir yapı içinde hazırlanmıştır. Buna karşılık, bazı editörlü kitaplar ortak bir kavramsal veya tematik çerçeveye dayanmaksızın, kamu yönetiminin farklı alt alanlarına ilişkin bağımsız bölümlerden oluşan derleme niteliğinde yayımlanmıştır. Bu tür eserlerde bölümler arasında bütüncül bir kurgu veya kavramsal ilişki kurulamaması, kitabın ortak bir tez veya tartışma ekseninde ilerlemesini güçleştirmektedir. Bazı örneklerde ise editörlü kitapların, akademik yükseltme ve performans değerlendirme sistemlerinde yayın üretimine ilişkin ölçütleri karşılamaya yönelik bir araç hâline gelebildiği görülmektedir.

4.Yeni/Çağdaş Yaklaşım Arayışı

2000’li yıllarda kamu yönetimi alanında yayımlanan kitapların başlıklarında “yeni” ve “çağdaş” nitelemelerinin kullanımında belirgin bir artış görülmektedir. Bu eğilim, yalnızca başlıklarda tercih edilen bir adlandırma biçimini değil, aynı zamanda disiplinin geçirdiği kuramsal ve uygulamaya dönük dönüşümü de yansıtmaktadır. Özellikle Yeni Kamu İşletmeciliği (New Public Management), yönetişim, Avrupa Birliği uyum süreci, küreselleşme ve bilgi teknolojilerindeki gelişmelerin etkisiyle kamu yönetiminin ilgi alanı genişlemiş; klasik kamu yönetiminin örgüt, bürokrasi, hiyerarşi ve merkezi yönetim eksenli anlatısına yeni tartışma başlıkları eklenmiştir. Bu dönemde yayımlanan eserlerde dijitalleşme, e-devlet, yönetişim, etik, şeffaflık, hesap verebilirlik, stratejik yönetim, performans yönetimi, postmodern yaklaşımlar, sürdürülebilirlik ve Avrupa Birliği gibi temalar daha görünür hâle gelmiştir. Birkaç örnek için Bkz.

Muhittin Acar ve Hüseyin Özgür, Çağdaş Kamu Yönetimi (II. Cilt), Nobel Yayıncılık, Ankara, 2005.

Konu Başlıkları: Avrupa Birliğine Yönetsel Uyum, Düzenleyici Reformlar, Stratejik Yaklaşım, Performansa Dayalı Bütçeleme, Ağbağ Analizi

Burak Hergüner, Kamu Yönetiminde Çağdaş Yaklaşımlar Başlangıcından Günümüze Kamu Yönetiminin Değişen Yüzü, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2021

Konu Başlıkları: Yeni Kamu Yönetimi, Postmodern Kamu Yönetimi, Yeni Kamu İşletmeciliği ve Toplam Kalite Yönetimi, E-Devlet, Yönetişim, Kamu Değeri Kuramı, Yeni Kamu Hizmeti, Kamu Yönetiminde Değişen Roller

Asım Balcı, Ahmet Nohutçu, Namık Kemal Öztürk, Bayram Coşkun (Ed.), Kamu Yönetiminde Çağdaş Yaklaşımlar, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2013.

Konu Başlıkları: Yeni Kamu Yönetimi, Yönetişim, Postbürokrasi, Postmodernizm, Yönetsel Reform, Hesap Verebilirlik, Performans Yönetimi, Stratejik Yönetim, Toplam Kalite Yönetimi, E – Devlet, Etik ve Kamu Yönetimi, Çatışma Yönetimi, Kriz Yönetimi, Kariyer Yönetimi, Kamu Politikaları, Kamu Politikası Analizi, Yerel Yönetimler ve Yerel Özerklik

5.Yayınevleri Sayısında Artış

Kamu yönetimi başlıklı kitapların sayısındaki artışta, yayınevlerinin çeşitlenmesi de etkili olan faktörlerden biridir. 2000’li yıllar öncesinde kamu yönetimi alanındaki kitaplar ağırlıklı olarak üniversitelere bağlı araştırma ve yayın kuruluşlarının yayınevleri tarafından yayımlanırken, özel yayınevlerinin sayısındaki artışla birlikte yayıncılık yapısı da önemli ölçüde değişmiştir. Bu dönüşüm, kamu yönetimi alanındaki eserlerin daha geniş bir yayın ağı aracılığıyla okuyucuya ulaşmasını sağlamış ve alanın kitap üretimindeki çeşitliliği artırmıştır. Günümüzde kamu yönetimi alanındaki kitapların önemli bir bölümü Nobel, Savaş, Ekin, Dora ve Gazi gibi yayınevleri tarafından yayımlanmaktadır. Bu durum, kamu yönetimi literatürünün üniversite merkezli yayıncılık yapısından daha çeşitlenmiş ve ticari yayıncılığın da belirgin biçimde rol aldığı bir yapıya doğru dönüştüğünü göstermektedir.

6.Doktora Tezlerinin Kitaplaşması

Üniversitelerin ülke geneline yayılması ve kamu yönetimi bölümlerinin sayısının artmasına paralel olarak, kamu yönetimi disiplininde üretilen lisansüstü tezlerin sayısında da önemli bir artış yaşanmıştır. Özellikle doktora tezlerinin tamamlanmasının ardından kitaplaştırılarak yayımlanması, kamu yönetimi başlıklı kitapların sayısındaki artışın önemli kaynaklarından biri olmuştur. Bu süreç, üniversitelerde üretilen akademik bilginin yalnızca tez çalışmalarıyla sınırlı kalmayarak kitap aracılığıyla daha geniş bir okuyucu kitlesine ulaşmasını sağlamıştır.

7.Kamu Yönetimi Kitaplarında Öne Çıkan 10 Başlık

• Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ve Kamu Yönetiminin Yeniden Yapılandırılması
• Etik
• Dijitalleşme/E-devlet
• Kamu Yönetiminin Dönüşümü
• Yeni Kamu Yönetimi
• Afet
• Reform
• Avrupa Birliği
• Kamu Yönetiminin Güncel Sorunları
• … ve Kamu Yönetimi/ Kamu Yönetimi ve …

8.Kitaplarda Kamu Yönetimi Teorileri-Yaklaşımları

• Yeni Kamu İşletmeciliği Yaklaşımı
• Kamu Tercihi Yaklaşımı
• Yönetişim Yaklaşımı
• Ağbağ (Network) Yaklaşımı
• Karmaşıklık Kuramı
• Postmodern Kamu Yönetimi Yaklaşımı
• Siberokrasi Yaklaşımı
• Kamu Değeri Yaklaşımı
• Yeni Kamu Hizmeti Yaklaşımı
• Eleştirel Kamu Yönetimi Yaklaşımı
• Toplam Kalite Yönetimi Yaklaşımı
• Stratejik Yönetim Yaklaşımı
• Yeni Kamu Yönetimi Yaklaşımı

[1] Örgüt teorilerini içeren yönetim bilimi kitaplarında örgütlere ilişkin yeni yaklaşımlara (öğrenen örgütler, örgütsel kontrol, örgütlerde tükenmişlik, örgütlerde iletişim yönetimi, kriz yönetimi, çatışma yönetimi, itibar yönetimi, risk yönetimi, stres yönetimi, vb.) yer verilmiştir. Bkz. Şadi Can Saruhan ve Müge Leyla Yıldız, Çağdaş Yönetim Bilimi, Beta Yayıncılık, İstanbul 2009; Cevat Elma ve Kamile Demir (Ed.)  Yönetimde Çağdaş Yaklaşımlar: Uygulamalar ve Sorunlar, Anı, 2003.

Çalışmada son dönemlerde özellikle eğitim, sağlık ve banka çalışanları üzerindeki etkisi sık sık mercek altına alınan mobbing’in banka çalışanlarının performansına etkisi belirli bir disiplin dâhilinde ele alındı. Çalışmada ilk olarak mobbing kavramının tanımı, tarihsel gelişimi ve türleri üzerinde durulmuştur. İkinci olarak ülkemizde mobbing’i konu edinen çalışmalar ve varsayımları üzerinde durulmuştur. Banka çalışanlarının performansına yönelik etkisini konu edinen son bölüm sonuçlar ve önlemler adında iki başlık taşımaktadır. Sonuç bölümünde mobbing’in banka çalışanlarını etkileme biçimi, bireysel, sosyal ve kurumsal çıkmazlar ile ciddi sağlık problemleri bağlamında incelenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Mobbing, Bankacılık, Performans, Bıkkınlık, İşten Ayrılma

1. GİRİŞ
Mobbing iş yaşamının başlangıcından günümüze kadar her zaman var olmuş ancak yakın zamana kadar kavramlaştırılamamış bir olgudur. Mobbing, işyerinde hedefe konan kişileri sindirerek işten uzaklaştırma amacı taşıyan sistemli, sürekli, düşmanca davranışlardır( Çobanoğlu, Ş. 2005).
Ülkemizde özellikle bankaların satış kadrolarında çalışan bankacılar yoğun şekilde mobbinge maruz kalmaktadırlar. Bankacılara ulaşılması mümkün olmayan satış hedefleri verilmekte ve istenilen performansa ulaşamayanlar çeşitli baskılara maruz kalmaktadırlar. Ülkemizde personel devir oranın en yüksek olduğu sektör bankacılıktır (Özdemir, 2017: 1).
Çalışma yaşamında mobbingin mağdur üzerinde oluşturduğu en önemli etki çalışanın iş performansı sonuçlarında izlenmektedir. Mobbing, işyerinde çaresiz, mutsuz, ümitsiz ve endişeli insanların çoğalmasına ve kurumun performansının düşmesine neden olmaktadır.

Mobbing çalışanı hedef alıyor gibi görünse de, kurumsal imajı tahrip etmekte ve maliyetleri arttırmaktadır. Çalışanların mobbing uygulanan bir kurumda huzursuz olmaları doğaldır. Bu durumda çalışanların performansını ve verimliliği düşürmekte ve dolayısıyla mobbinge uğrayan çalışanlar başka kurumlara yönelebilmektedirler(Çalış Duman ve Akdemir, 2016: 30).

1.1.Problem Tespiti
Günümüz işletmelerinin çalışanlarına fiziksel ve duygusal açıdan sağlıklı, güvenli bir ortam sağlaması bir zorunluluk haline gelmiştir. Psikolojik açıdan karşılaşılabilecek problemlerin ortadan kaldırılması çalışanların duygusal sağlığının korunması açısından son derece önemlidir. Bunun için kurumda çalışanların birbirlerine karşı sergilemiş oldukları psikolojik şiddetin (mobbing) çalışma performansını etkilememesi için maksimum düzeyde tedbirlerin alınması gerekmektedir.

1.2.Araştırmanın Amacı
Bu çalışma ile bankacılık sektöründe çalışanların psikolojik yıldırmaya maruz kalma durumları ve yaşamış oldukları (varsa) psikolojik yıldırmanın onların iş ve yaşam tatmini üzerindeki etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır.

1.3.Araştırma Hipotezleri
H1: Maruz kalınan psikolojik yıldırma düzeyi ile iş tatmini arasında ilişki vardır.
H2: Maruz kalınan psikolojik yıldırma düzeyi ile yaşam tatmini arasında ilişki vardır.
H3: Maruz kalınan psikolojik yıldırma düzeyi iş tatmin düzeyini etkilemektedir.
H4: Maruz kalınan psikolojik yıldırma düzeyi yaşam tatmin düzeyini etkilemektedir.
H5: Maruz kalınan psikolojik yıldırma düzeyi sosyodemografik bakımdan farklılaşmaktadır.
H6: İş tatmin düzeyi sosyodemografik bakımdan farklılaşmaktadır.
H7: Yaşam tatmin düzeyi sosyodemografik bakımdan farklılaşmaktadır.

1.4. Araştırmanın Önemi

Örgütlerde yaşanan performans ve başarı düşüklüğünün nedeni gösterilen mobbing olgusuna gerek dünya ülkelerindeki gerekse Türkiye’deki özel sektör ve kamu kuruluşlarında da sıkça rastlanmaktadır. Buna rağmen yaşanan mobbing olgusu gizli kaldığı için ilgili değişkenlerle ilişkisini araştırdığımız bu çalışma, bundan sonra yapılacak çalışan performansı ve mobbing arasındaki ilişkiyi araştıracak diğer çalışmalara da ışık tutacaktır. Bundan sonra yapılacak çalışmalarda, karşılaştırma yapılarak sektörlere ait psikolojik şiddet haritaları çıkarılabilir. Çalışmanın daha farklı bakış açılarıyla ele alınarak araştırılması araştırmacıları farklı sonuçlara götürebilecektir (Dokuzer,2018).
Bankacılık sektörünün hizmete dayanan bir sektör olması, verilen hizmet kalitesinin diğer sektörlere göre çalışanların algıladıkları mobbing düzeyi ile performansları arasındaki ilişkiye daha çok bağlanmasına neden olmaktadır. Bu açıdan bu çalışmanın ilgili literatüre katkı sağlamanın yanında, konu ile ilgili yapılacak ilgili çalışmalara rehberlik edeceği düşünülmektedir. Ayrıca bankacılık sektörüne konu ile ilgili mevcut durum hakkında bilgi vererek, uygulamalarını sorgulamasına da olanak sağlayabilir (Dokuzer,2018).

Loading...

Taking too long?

Reload document

| Open in new tab

Makale görüntülenmiyorsa aşağıdaki bağlantıdan indirebilirsiniz.

Makaleyi İndir

*Bu yayın Doç. Dr. Zekeriya Nas ile birlikte yayınlanmıştır.

Her yıl 10 Kasım sabahı, saat 09.05’te Türkiye’de hayat bir anlığına durur.
O anlarda yalnızca bir liderin ardından yas tutulmaz; bir düşünce, bir vizyon, bir kalkınma ideali saygıyla anılır.
Mustafa Kemal Atatürk, Türk milletine yalnızca siyasi bağımsızlığını kazandırmamış, aynı zamanda ekonomik özgürlüğün temellerini de atmıştır.

Atatürk’ün ekonomi anlayışı, savaş meydanlarında kazanılan zaferlerin kalıcılığının, ekonomik kalkınmayla mümkün olacağını savunur.
“Siyasi ve askerî zaferler ne kadar büyük olursa olsun, ekonomik zaferlerle taçlandırılmazlarsa elde edilen sonuçlar kalıcı olamaz.” sözleri, bu düşüncenin en berrak ifadesidir.

10 Kasım bu bakımdan yalnızca bir anma günü değil; ulusal ekonomiyi yeniden düşünme, bağımsızlıkla kalkınma arasındaki bağı hatırlama günüdür.
Bu yazıda Atatürk’ün ekonomi anlayışı tarihsel ve düşünsel boyutlarıyla incelenecek; Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki uygulamalar değerlendirilecek ve bu mirasın günümüz Türkiye’sine yansımaları tartışılacaktır.

1. ATATÜRK’ÜN EKONOMİ ANLAYIŞININ TEMELİ: BAĞIMSIZLIK VE ÜRETİM

Atatürk için ekonomi, yalnızca üretim-tüketim dengesi ya da mali göstergeler toplamı değildi; o, ekonomiyi bir ulusun onuru, özgürlüğü ve varlığının temeli olarak görüyordu.
“Tam bağımsızlık ancak ekonomik bağımsızlıkla mümkündür.” derken, bağımsızlığın yalnızca sınırlarla değil, sermaye ve üretim gücüyle korunabileceğini vurguluyordu.

Osmanlı’nın son döneminde yabancı kapitülasyonlar ve dış borçlarla kuşatılan ekonomik yapı, Atatürk’e göre yeni Cumhuriyet’in en büyük dersiydi.
Bu nedenle 1923’te toplanan İzmir İktisat Kongresi, Türkiye’nin ekonomik kaderini yeniden yazma iradesinin simgesiydi.

Atatürk burada “Milletin kurtuluşu, kendi ekonomisini kendi elleriyle yaratmasındadır.” diyerek yeni bir kalkınma ahlâkı tanımladı.
Ona göre kalkınma, yalnızca devletin değil, her yurttaşın görevi; üretmek, ülkenin özgürlüğüne katkıda bulunmaktı.

Atatürk’ün ekonomik vizyonu dört temel ilkeye dayanıyordu:

• Milli Ekonomi: Ulusal çıkarları önceleyen, dışa bağımlılığı azaltan bir yapı.

• Üretim Odaklılık: Emek, toprak ve sanayinin ülke içinde verimli kılınması.

• Devletçilik: Özel girişimi desteklerken, kalkınmanın gerektirdiği alanlarda devletin öncü rol üstlenmesi.

• Planlı Kalkınma: Rastlantısal değil, bilimsel esaslara dayanan hedefli büyüme modeli.

Bu ilkeler, Atatürk’ün çağını aşan ekonomik vizyonunun temelleriydi. Onun dünyasında ekonomi, bütçe tablolarının değil; bir ulusun iradesinin, onurunun ve direncinin ifadesiydi.

2. CUMHURİYET’İN İLK DÖNEMİ: EKONOMİK YENİDEN DOĞUŞ (1923–1938)

2.1. 1923–1929: Liberal Kalkınma Denemesi

Cumhuriyet’in kuruluş yıllarında öncelik, savaşla yıpranmış bir ülkeyi ayağa kaldırmaktı.
Bu dönemde özel teşebbüs desteklendi; yabancı sermaye sınırlı ama teşvik edici biçimde kabul edildi.
Ancak 1929 Dünya Ekonomik Buhranı, liberal modelin sınırlarını açıkça gösterdi ve yeni bir yönelişin kapısını araladı.

2.2. 1930–1938: Devletçilik ve Planlı Sanayileşme

Atatürk, 1930’lardan itibaren kalkınmanın devlet eliyle planlanması gerektiğini savundu.
1934’te yürürlüğe giren Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı, Türkiye’nin modernleşme tarihinde planlı kalkınmanın ilk büyük adımıydı.

Bu dönemde Sümerbank, Etibank, MTA, şeker ve tekstil fabrikaları kuruldu; amaç, dışa bağımlı ithalat ekonomisinden üretim temelli bir ulusal sanayiye geçmekti.
Atatürk’ün devletçiliği, katı bir merkezcilik değil; özel girişimi teşvik ederken halkın refahını koruyan dengeli bir modeldi.
Devlet, girişimci değil; rehber olmalıydı.

2.3. Tarım, Ulaşım ve Eğitimde Ekonomik Boyut

Atatürk, ekonomik kalkınmanın yalnızca sanayileşmeyle değil, toprağın verimliliği ve bilginin gücüyle mümkün olacağını biliyordu.
Demiryolları Anadolu’yu birbirine bağladı, köylüye kredi ve makine desteği sağlandı, eğitim reformlarıyla üretim bilinci toplumun geneline yayıldı.
Çünkü O’na göre “Ekonomik savaşların silahı, cehaletin yenilmesiyle elde edilen bilgidir.”

3. 10 KASIM: BİR SESSİZLİKTEN FAZLASI

Her 10 Kasım sabahı duyulan siren sesi, yalnızca bir veda değil, bir çağrıdır:
Kalkınmayı sürdürme, üretimi artırma, bağımsızlığı koruma çağrısı.

Atatürk’ün ekonomi vizyonu bugün hâlâ şu soruları fısıldar:

• Ekonomik bağımsızlığımızı koruyabiliyor muyuz?

• Üreten bir toplum olma hedefinden ne kadar uzağız?

• Bilim, teknoloji ve sanayi bugün kalkınmanın merkezinde mi, yoksa hâlâ kenarında mı?

10 Kasım, bu soruların yankılandığı gündür.
Çünkü ekonomik bağımsızlığını yitiren bir millet, özgürlüğünü de yitirir.

4. GÜNÜMÜZ EKONOMİSİNE YANSIMALAR

Atatürk’ün ekonomi anlayışı, bugünün dünyasında hâlâ yön göstericidir.
Küresel krizlerin, gelir eşitsizliklerinin ve dışa bağımlılığın arttığı çağımızda, O’nun “üretim, planlama ve milli ekonomi” ilkeleri yeniden anlam kazanmaktadır.

• Üretim Odaklılık: Cari açığın kalıcı çözümü, üretim ekonomisine dönüşle mümkündür.

• Bilimsel Planlama: Dijitalleşme, yapay zekâ ve yeşil enerji çağında Atatürk’ün planlı kalkınma vizyonu daha da değer kazanmaktadır.

• Sosyal Adalet: Gelir dağılımındaki uçurumlar, Cumhuriyet’in “her yurttaşa refah” idealini hatırlatır.

• Kadınların Ekonomideki Rolü: Atatürk’ün kadınlara tanıdığı ekonomik haklar, kalkınmanın toplumsal temelini oluşturur.

Atatürk’ün vizyonu, bugün dahi bir pusula gibidir; çünkü O, ekonomiyi sadece bir sistem değil, bir milletin karakteri olarak görmüştür.

SONUÇ

10 Kasım, bir yas günü değil; bir muhasebe günüdür.
Atatürk’ün mirası yalnızca bir Cumhuriyet değil, kendi emeğiyle ayakta duran bir ekonomidir.

Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki planlı sanayileşme ve üretim reformları, Türkiye’yi kısa sürede kendi kendine yeten bir ülke hâline getirmiştir.
Bu, yalnızca bir ekonomik başarı değil; bir ahlâkî duruştur — “kendi emeğiyle var olma” iradesidir.

Her 10 Kasım, bu iradeyi yeniden hatırlamaktır:
Ekonomiyi yalnızca rakamlar bütünü değil, ulusal bağımsızlığın canlı teminatı olarak görmek demektir.

Atatürk’ün ekonomi mirası hâlâ kulağımıza fısıldar:

“Bir milletin gerçek özgürlüğü, alın terinde, üretiminde ve düşüncesinde vücut bulur.”

KAYNAKÇA

1. Atatürk Araştırma Merkezi (ATAM), Ekonomi ve Kalkınma, Ankara, 2023.
2. Sabır, Hasan, “Atatürk’ün İktisadî Anlayışı”, İÜ Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, DergiPark, 2021.
3. Aksakal, B. S., “Cumhuriyet’in İlk Yıllarında Devletçilik Uygulamaları”, Journal of Social Sciences, DergiPark, 2019.
4. Singer, M., “Atatürk’s Economic Legacy”, Middle Eastern Studies, JSTOR, Vol. 19, No. 2 (1983).
5. Aysan, A. & Aydın, M., “Atatürk’ün Ekonomik Görüşü: Devletçilik”, Ankara Üniversitesi AAMD Dergisi, 1986.
6. İzmir İktisat Kongresi Arşiv Belgeleri, T.C. Devlet Arşivleri Başkanlığı, 1923.